Υπάρχουν σχεδιαστές που δημιούργησαν όμορφα ρούχα. Υπάρχουν άλλοι που άλλαξαν την αισθητική μιας εποχής. Και υπάρχουν ελάχιστοι που κατάφεραν να αλλάξουν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε το ρούχο. Ο Issey Miyake ανήκει σε αυτή την τελευταία, σπάνια κατηγορία.
Δεν σχεδίαζε απλώς φορέματα, παλτό ή συλλογές. Σκεφτόταν το ύφασμα σαν μια ζωντανή επιφάνεια. Ένα υλικό που μπορεί να διπλωθεί, να κινηθεί, να πάρει μορφή και μετά να αλλάξει ξανά. Για τον Miyake, το ρούχο δεν ήταν ποτέ κάτι στατικό. Δεν ήταν ένα αντικείμενο που φοριέται. Ήταν μια σχέση ανάμεσα στο σώμα, την κίνηση, το φως, την τεχνολογία και τη ζωή.
Tο έργο του Miyake παραμένει ακόμη τόσο σύγχρονο. Γιατί δεν βασίστηκε ποτέ σε τάσεις. Δεν τον ενδιέφερε να σχεδιάσει «το επόμενο μεγάλο trend». Τον ενδιέφερε να βρει έναν νέο τρόπο να ντύνεται ο άνθρωπος.
Από τη Χιροσίμα στο Παρίσι
Ο Issey Miyake γεννήθηκε το 1938 στη Χιροσίμα. Ήταν μόλις επτά ετών όταν έζησε την ατομική βόμβα. Η μητέρα του πέθανε λίγα χρόνια αργότερα από τις συνέπειες της έκρηξης. Εκείνος, ωστόσο, δεν μιλούσε συχνά γι’ αυτό. Όχι επειδή το είχε ξεχάσει, αλλά επειδή δεν ήθελε η ζωή του να ορίζεται από την καταστροφή.
Αργότερα θα πει πως προτιμούσε να σκέφτεται «πράγματα που μπορούν να δημιουργηθούν, όχι πράγματα που καταστρέφονται». Και μέσα σε αυτή τη φράση να βρίσκεται ολόκληρη η ουσία του έργου του. Σπούδασε graphic design στο Tama Art University στο Τόκιο, γιατί εκείνη την εποχή δεν υπήρχε τμήμα μόδας. Όμως η σκέψη του ήταν ήδη βαθιά συνδεδεμένη με το ύφασμα, το σχήμα και τον τρόπο που μπορεί ένα αντικείμενο να αποκτήσει μορφή.
Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 έφυγε για το Παρίσι, όπου εργάστηκε δίπλα στον Guy Laroche και αργότερα στον Hubert de Givenchy. Εκεί γνώρισε από κοντά την haute couture, την αυστηρή τεχνική, τη λεπτομέρεια και την κατασκευή. Και όμως, πολύ γρήγορα κατάλαβε ότι αυτός ο κόσμος δεν του αρκούσε. Η μόδα του Παρισιού ήταν όμορφη, αλλά ήταν φτιαγμένη για λίγους. Εκείνος ήθελε κάτι άλλο: να δημιουργήσει ρούχα που να μπορούν να φορεθούν από πραγματικούς ανθρώπους, στην πραγματική ζωή.
Όταν επέστρεψε στο Τόκιο και ίδρυσε το Miyake Design Studio το 1970, δεν ξεκίνησε με την ιδέα να γίνει «ένας ακόμη σχεδιαστής». Ήθελε να ανακαλύψει τι μπορεί να γίνει ένα ρούχο αν πάψεις να το σκέφτεσαι με τον συνηθισμένο τρόπο. Από πολύ νωρίς, άρχισε να δουλεύει πάνω σε μια ιδέα που θα τον ακολουθούσε σε όλη του τη ζωή.
Το ύφασμα πρέπει να προηγείται του σχεδίου.
Οι περισσότεροι σχεδιαστές πρώτα φαντάζονται τη σιλουέτα και μετά αναζητούν το κατάλληλο ύφασμα. Ο Miyake έκανε ακριβώς το αντίθετο. Άφηνε το ίδιο το ύφασμα να του δείξει τι μπορεί να γίνει. Γι’ αυτό και τα ρούχα του μοιάζουν πολλές φορές περισσότερο με γλυπτά ή αρχιτεκτονικές μορφές παρά με συμβατικά κομμάτια μόδας. Διπλώνουν, ανοίγουν, μεταμορφώνονται, ακολουθούν το σώμα χωρίς ποτέ να το περιορίζουν.
Ήθελε το ρούχο να κινείται μαζί με τον άνθρωπο. Να υπάρχει μέσα στην καθημερινότητα. Να μπορεί να φορεθεί, να τσαλακωθεί, να ταξιδέψει, να πλυθεί, να ξαναφορεθεί. Να μην είναι εύθραυστο, αλλά ζωντανό.
Πλισέ, παρακαλώ!
Αν υπάρχει μία εικόνα που συνδέεται περισσότερο από κάθε άλλη με τον Issey Miyake, αυτή είναι τα διάσημα πλισέ του. Όμως τα πλισέ του Miyake δεν είχαν καμία σχέση με τα κλασικά, αυστηρά πλισέ που υπήρχαν ήδη στη μόδα. Εκείνος βρήκε έναν εντελώς νέο τρόπο να τα δημιουργεί. Αντί να πλισάρει πρώτα το ύφασμα και μετά να το ράβει, έκανε το αντίθετο: έραβε πρώτα ολόκληρο το ρούχο, σε μεγαλύτερο μέγεθος, και μετά το περνούσε μέσα από μια ειδική διαδικασία θερμότητας και πίεσης. Έτσι, το πλισέ γινόταν μόνιμο, ελαφρύ και απίστευτα ελαστικό.
Το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν μαγικό. Τα ρούχα μπορούσαν να διπλωθούν σε μια βαλίτσα, να μη χάσουν ποτέ το σχήμα τους, να ακολουθούν το σώμα σε κάθε κίνηση και να δίνουν την αίσθηση ότι το ύφασμα αναπνέει.
Το 1993 δημιούργησε τη σειρά Pleats Please, που έγινε η πιο αναγνωρίσιμη δημιουργία του. Και δεν έγινε διάσημη μόνο γιατί ήταν όμορφη. Έγινε γιατί άλλαξε τον τρόπο που οι γυναίκες σκέφτονταν το καθημερινό ρούχο. Τα κομμάτια της σειράς ήταν πρακτικά, άνετα, σχεδόν αδύνατο να τσαλακωθούν, αλλά ταυτόχρονα είχαν μια ποιότητα σχεδόν ποιητική. Δεν προσπαθούσαν να κάνουν το σώμα να μοιάζει διαφορετικό. Το άφηναν να υπάρχει ελεύθερα.
Σε μια εποχή που η μόδα συχνά πίεζε τις γυναίκες να χωρέσουν μέσα σε συγκεκριμένα πρότυπα, ο Issey Miyake έκανε κάτι ριζοσπαστικό: σχεδίαζε για το σώμα όπως πραγματικά είναι. Δεν τον ενδιέφερε να τονίσει μια «τέλεια» μέση ή να δημιουργήσει μια επιβεβλημένη σιλουέτα. Δεν ήθελε να φυλακίσει το σώμα μέσα στο ρούχο. Ήθελε το σώμα να αναπνέει, να κινείται, να υπάρχει.
Γι’ αυτό και τα ρούχα του μοιάζουν τόσο απελευθερωτικά. Δεν σε πιέζουν να γίνεις κάτι άλλο. Δεν σε μεταμορφώνουν σε μια εικόνα. Σε ακολουθούν. Και αυτό είναι για εμένα ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που πρόσφερε στη μόδα: την ιδέα ότι ένα ρούχο μπορεί να είναι ταυτόχρονα πρωτοποριακό και βαθιά ανθρώπινο, όχι περιοριστικό!
Η σχέση του με την τεχνολογία
Ο Miyake ήταν από τους πρώτους σχεδιαστές που είδαν την τεχνολογία όχι σαν απειλή, αλλά σαν εργαλείο δημιουργίας. Δεν τον ενδιέφερε η τεχνολογία για την τεχνολογία. Τον ενδιέφερε πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να κάνει το ρούχο πιο ελαφρύ, πιο λειτουργικό, πιο ελεύθερο.
Αυτό φάνηκε έντονα στο πρότζεκτ A-POC (A Piece of Cloth), που παρουσίασε στα τέλη της δεκαετίας του ’90. Η ιδέα ήταν σχεδόν επαναστατική: ένα ολόκληρο ρούχο να μπορεί να δημιουργηθεί από ένα ενιαίο κομμάτι υφάσματος, χωρίς περιττά κοψίματα και χωρίς σχεδόν καθόλου ύφασμα που πάει χαμένο.
Σήμερα, σε μια εποχή που μιλάμε συνεχώς για βιωσιμότητα και λιγότερη σπατάλη στη μόδα, αυτή η ιδέα μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ. Ο Miyake είχε φανταστεί δεκαετίες πριν έναν τρόπο σχεδιασμού που σέβεται το υλικό χωρίς περιττή σπατάλη, έτσι ώστε σχεδόν τίποτα να μη χάνεται κατά τη δημιουργία ενός ρούχου.
Τι έδωσε πραγματικά στη μόδα
Ο Issey Miyake δεν έδωσε στη μόδα απλώς ένα νέο ύφος. Έδωσε έναν νέο τρόπο σκέψης. Έδειξε ότι ένα ρούχο δεν χρειάζεται να είναι άκαμπτο ή περιοριστικό για να είναι εντυπωσιακό, ότι η καινοτομία μπορεί να συνυπάρχει με την άνεση και ότι η τεχνολογία δεν βρίσκεται απέναντι από τη χειροτεχνία, αλλά μπορεί να γίνει προέκτασή της. Οι δημιουργίες του απέδειξαν ότι ένα ρούχο μπορεί να είναι ταυτόχρονα έργο τέχνης και απολύτως φορέσιμο, και ότι η μόδα δεν χρειάζεται να υπηρετεί τις τάσεις, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο.
Χωρίς τον Miyake, πολλά από αυτά που σήμερα θεωρούμε αυτονόητα στη σύγχρονη μόδα ίσως να μην υπήρχαν. Η ιδέα του ρούχου ως αρχιτεκτονική μορφή, η έμφαση στην κίνηση και στην ελευθερία του σώματος, τα τεχνικά υφάσματα, η σχέση ανάμεσα στη μόδα, τον βιομηχανικό σχεδιασμό και την τεχνολογία, ακόμη και η αντίληψη ότι το πιο μοντέρνο ρούχο μπορεί να είναι και το πιο άνετο, φέρουν έντονα τη δική του επιρροή.
Η κληρονομιά του φαίνεται ξεκάθαρα σε πολλούς από τους σημαντικότερους σχεδιαστές που ακολούθησαν. Οι Rei Kawakubo και Yohji Yamamoto συνέχισαν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, την ιδέα ότι το ρούχο μπορεί να αμφισβητεί τη συνηθισμένη σιλουέτα και να αντιμετωπίζεται σαν μορφή τέχνης. Ο Junya Watanabe επηρεάστηκε βαθιά από εκείνον στη χρήση της τεχνολογίας και των νέων υλικών, ενώ σχεδιαστές όπως ο Hussein Chalayan και η Iris van Herpen δανείστηκαν από εκείνον την ιδέα ότι η μόδα μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα στο σώμα, την επιστήμη και την κίνηση. Ακόμη και σήμερα, η επιρροή του φαίνεται σε σύγχρονα brands που δουλεύουν με πτυχώσεις, γεωμετρία, μινιμαλισμό και τεχνικά υφάσματα, αποδεικνύοντας ότι ο Miyake δεν άλλαξε μόνο το πώς δείχνει ένα ρούχο, αλλά και το πώς μπορεί να δημιουργηθεί.
