Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η επίσκεψή μου στην έκθεση “Τα εργαλεία αφηγούνται” στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού. Κι αυτό γιατί από την πρώτη κιόλας στιγμή ένιωσα πως δεν επρόκειτο απλώς για μια παρουσίαση αντικειμένων, αλλά για μια αφήγηση ιστοριών μέσα από εργαλεία. Ξυλόγλυπτα αντικείμενα, φτιαγμένα για την κλώση, τη ραπτική, το πλέξιμο, το κέντημα και μικρές υφαντικές τεχνικές, αποκάλυπταν όχι μόνο τη χρήση τους, αλλά και τη ζωή που τα περιέβαλλε.
Το εκθεσιακό υλικό περιλάμβανε εργαλεία ποιμενικής ξυλογλυπτικής, πολλά από τα οποία είχαν κατασκευαστεί σε ελληνικές φυλακές από τα τέλη του 19ου αιώνα έως περίπου το 1950. Δίπλα σε αυτά τα εργαλεία, αντικείμενα από τον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο δημιουργούσαν έναν σιωπηλό διάλογο, αποκαλύπτοντας πως η χειροτεχνία υπήρξε μια κοινή γλώσσα, ανεξάρτητα από τόπο ή κοινωνικές συνθήκες.
Παρότι οι ρόκες, τα σφοντύλια και τα αδράχτια είναι τα πιο γνωστά εργαλεία κλώσης και συχνά προβάλλονται ως αριστουργήματα ξυλογλυπτικής, αυτό που μου κέντρισε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον ήταν μια λιγότερο προβεβλημένη κατηγορία: οι καλτσοβελόνες. Η λεπτομέρεια της ξυλογλυπτικής τους, η αισθητική φροντίδα και η ποικιλία των μορφών αποκάλυπταν πόσο σύνθετη ήταν η χρήση τους και πόσο στενά συνδεδεμένη με την οικιακή παραγωγή εργόχειρων.
Καθώς η έκθεση ξεδιπλωνόταν, κάθε ομάδα εργαλείων παρουσιαζόταν σε άμεση σχέση με τη λειτουργία και την τεχνική της. Αυτό που αναδυόταν με καθαρό τρόπο ήταν ο πλούτος της δεξιοτεχνίας των ξυλογλυπτών — ανθρώπων που, με τα έργα τους, βοήθησαν γενιές γυναικών να δημιουργήσουν από απλά, απαραίτητα αντικείμενα της καθημερινότητας έως αληθινά δείγματα υψηλής δημιουργίας με τα χέρια.
Η εμπειρία ολοκληρωνόταν με την παρουσία σύγχρονων τεχνιτών και καλλιτεχνών που εξακολουθούν να ασκούν αυτές τις παραδοσιακές τεχνικές. Μια υπενθύμιση ότι οι εφαρμοσμένες τέχνες δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν, αλλά μπορούν ακόμη να έχουν θέση και νόημα στο σήμερα.
Η έκθεση βασίζεται στην έρευνα που παρουσιάζεται στο βιβλίο της Flavia Nessi-Γιαζιτζόγλου TALES OF TOOLS. The Untold Narrative of Wooden Handiwork Implements from Greece, το οποίο λειτουργεί και ως κατάλογος, δίνοντας ακόμη μεγαλύτερο βάθος σε όσα είδα από κοντά.
